بیماریهای منتقله از حیوانات (سگ) به انسان
بیماری هاری:
هاری نوعی بیماری ویروسی دستگاه عصبی مرکزی (مغز و نخاع) است. ویروس هاری با اثر بر روی سیستم عصبی بسیار خطرناک و کشنده است. ویروس هاری از طریق گاز گرفتن جانور مبتلا به هاری به انسان منتقل میشود. جانورانی مثل سگ، گرگ، میمون، خرس، راکون، موش، خرگوش، روباه، شغال، خفاش و گربه -90 درصد توسط سگ- به این بیماری مبتلا میشوند. در بزاق دهان جانور بیمار یا آلوده ویروس وجود دارد که جانور از طریق گاز گرفتن سایر جانوران، آن را انتقال میدهد. از زمان گاز گرفتن تا بروز علایم بیماری 15 روز تا 2 ماه طول میکشد.
سگ هار در مراحل آخر بیماری احساس ترس را از دست میدهد و هر چیز متحرک اطراف خود را گاز میگیرد. به دنبال گاز گرفتن و عفونی شدن زخم به وسیله بزاق سگ، مدت نسبتا زیادی طول میکشد، تا ویروس به سیستم عصبی برسد و نشانههای بیماری را بروز دهد. اگر محل گاز گرفتن در سر باشد بین 12-13 روز، اگر در بازو باشد تا 21 روز ، اگر در ساق پا باشد تا 70 روز طول میکشد تا آثار بیماری ظاهر شود. این فاصله زمانی سبب میشود که بتوانیم با 14 بار تزریق واکسن بیماری هاری، شخص را در برابر بیماری ایمن کنیم. استفاده از این سری از واکسنها را درمان پاستوری مینامند. هر گاه واکسیناسیون انجام نشود علایم بیماری ظاهر شده و اولین علامت آن درد در محل گاز گرفتگی میباشد. بدنبال آن، عوارض روانی از قبیل افسردگی، کم خوابی و ترس ظاهر میشود. تشنج، ماهیچههای تنفسی و سپس تمام ماهیچهها را در بر میگیرد. سایر علایم بیماری شامل کاهش اشتها، امتناع از خوردن و نوشیدن، تب، سردرد و سرگیجه است. به علت تاثیر ویروس بر روی سیستم عصبی، شخص مبتلا بسیار تحریکپذیر است. مثلاً جریان هوا، نور و صدای شدید او را به شدت ناراحت میکند. متاسفانه در حال حاضر بیماری هاری بعد از اینکه علایم بیماری ظاهر شد دیگر علاج نداشته و مرگ بیمار حتمی است (متوسط بقا بعد از شروع علایم 4 تا 20 روز میباشد).
کیست هیداتیک[1]:
«کیست هیداتیک یک بیماری مشترک بین انسان و حیوان است. این بیماری ضمن آنکه دامها را مبتلا میسازد، ممکن است آدمی را به شدت بیمار کند و یا حتی بکشد. عامل ایجادکنندۀ آن کرم کوچکی است که بالغ آن در رودۀ سگ زندگی و تخمریزی میکند. تخمها همراه مدفوع بیرون میریزند و سبب آلودگی خاک، آب و گیاهان میشوند. در دورۀ زندگی این انگل، سگ میزبان نهایی محسوب میشود؛ زیرا که کرم بالغ در بدن آن زندگی میکند. تخمهای این انگل دو جداره بوده و جنینی با شش قلاب را در بر دارند. این تخمها قادرند مدتها در مقابل عوامل نامساعد محیطی مقاومت کنند.
دامها نظیر گاو، گوسفند، بز و شتر در اثر خوردن علفهای آلوده به تخم، به بیماری مبتلا میشوند. تخم در داخل رودۀ دام باز میشود و جنین 6 قلابی را آزاد میکند. این جنین از دیوارۀ روده میگذرد و همراه خون به اعضای مختلف بدن به خصوص جگر و ششها میرود و در آنجا به صورت کیست یا کیسه در میآید.
کیست در ابتدا کوچک است و به تدریج بزرگتر میشود و ممکن است به اندازۀ یک پرتقال برسد، کیست پر از مایع است و به همین جهت به آن کیست هیداتیک (آبکی) میگویند. در داخل هر کیست ممکن است کیستهای کوچکتری وجود داشته باشند. در داخل هر کیست (چه بزرگ و چه کوچک) تعداد زیادی نوزاد کرم وجود دارد که هر کدام قادر است به کیست جدیدی تبدیل شود.
هر گاه جگر و ریه آلودۀ دامها در دسترس سگها قرار گیرد و به وسیلۀ آنها خورده شوند، نوزادان کرم به روده این میزبان میروند و در آنجا تبدیل به کرم بالغی میشوند و تخمگذاری میکنند. انسان هم مانند دامها در معرض ابتلا به این کرم است. انسان بطور مستقیم در اثر تماس با سگها و یا به طریق غیر مستقیم از راه خوردن سبزیجات و آب آلوده به بیماری مبتلا میشود. کرم در جگر، ششها و یا سایر اندامهای انسان جایگزین میشود و تولید کیست میکند.
انسان با آنکه میتواند میزبان این انگل باشد، اما در دورۀ زندگی این کرم هیچ نقشی ندارد. زیرا اندامهای آلودۀ انسان در اختیار سگ قرار نمیگیرد. از سوی دیگر آدمی میتواند مسوول اصلی آلودگی محیط باشد، زیرا احشای آلودۀ دامها را برای تغذیه در اختیار سگها قرار میدهد. درمان انسان مبتلا به کیست هیداتیک تنها از راه جراحی و خارج کردن کیستها امکانپذیر است. در صورتی که ضمن جراحی، کیستها پاره شوند، به جراحیهای متعددی نیاز است.»
مراجع:
- کتاب درسی بهداشت و محیط زیست/سال دوم متوسطه عمومی/1371
- کتاب درسی زیست شناسی/سال دوم متوسطه عمومی/1376
- کمکهای اولیه در کوهستان و طبیعت/دکتر فرید عباسی دزفولی و دکتر شهرام دانش فر/1383/ ص45
مراجع جهت مطالعه:
- پزشکی کوهنوردی و سایر ورزشهای درون طبیعت/ترجمه رحیم دانایی/1387/ص468
وبلاگ باران، یک سرویس دایرکتوری تخصصی دربارۀ کلیه فعالیتهای فیزیکی در طبیعت و کوهستان (بر اساس نیروهای طبیعی و به قصد ورزش، تفریح، ماجراجویی، تحقیقات علمی، آزمایش، آموزش، امداد یا اکتشاف) با پیوست حفظ محیط زیست میباشد، مانند: